Schrijvers halen rouw uit het verdomhoekje

Wat me opvalt is dat verlies, verdriet en rouw sinds mijn vertrek in 1994 een zoveel meer bespreekbaar onderwerp is geworden. 

Nog steeds zijn het de ervaringsdeskundigen die hun verhaal delen, maar meer en meer zijn het beroeps schrijvers of mensen werkzaam in de media, zoals P.F. Thomèse, Marieke Poelmann​ en Daan Westerink​ die daar bijna dagelijks toe bijdragen.

Zoekend naar een taal voor rouw en verdriet deelde de literator Thomése het verlies van zijn dochtertje Isa in de literaire uitgave Schaduwkind (2013). Ook een volgend boek, De onderwaterzwemmer (april 2015) zal over rouw, en het verwerken van verlies gaan.

Journaliste Marieke Poelman beschrijft in haar boek Alles om jullie heen is er nog het verlies van ouders bij de vliegtuigramp van 2010 in Tripoli. Voor een nrc.next serie interviewde ze jonge mensen die hun ouders hebben verloren, waaronder overlevenden van de MH17 vliegtuigramp.

Het verlies van haar moeder op jonge leeftijd gaf uiteindelijk een speciale draai aan de carrière van onderzoeksjournalist en rouwdeskundige Daan Westerink. Haar boek Verder zonder jou (zie mijn eerdere recensie) is een belangrijk verzameldocument met verhalen van en voor jongeren.

Ieder van hen is het gezicht van een club waar weinigen zonder persoonlijke reden lid van zullen willen worden. 

Ze zijn herkenbaar, mensen zoals jij en ik, die verdriet om verlies in het nieuws brengen. Dankzij hen wordt het rouwproces toegankelijker voor een groter publiek, en daarmee zijn alle rouwenden geholpen.

Er is sprake van een ommekeer waar ik twintig jaar geleden op hoopte, rouw is uit 't verdomhoekje gehaald.

Deze tekst by Judith van Praag is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License.

Een boek Over leven en dood - om bij de hand te hebben voor jong en oud

De titel "Over leven en dood" spreekt voor zich. 
De opmaak van het boek komt over als een knipselkrant, een verzamelschrift met waardevolle tips, weetjes en wijsheden aangevuld met uitspraken van geïnterviewde jongeren en specialisten, samengesteld door jeugd en kinderboekenschrijfster Marja Baseler.

Voor mensen die verdriet hebben of in de rouw zijn, is het vaak moeilijk om concentratie voor een langere tekst op te brengen. En dat is helemaal het geval met jongeren. Dat weet ik me nog wel te herinneren van toen mijn vader overleed, ik was dertien en het lezen van lappen tekst was een tijd onmogelijk.

Had ik een boek over leven en dood willen inkijken voordat mijn vader overleden was? Waarschijnlijk niet. Daarvoor was mijn denken té magisch. Hoe zeer mijn vader ook probeerde mij erop voor te bereiden dat hij dood zou gaan, ikzelf hield hardnekkig vast aan obsessief compulsieve gedachten —om zijn heengaan uit te stellen. Maar in de jaren na zijn dood had ik er vast veel aan gehad.

Concentratiegebrek, gecombineerd met hedendaagse informatievergaring en de manier waarop onze ogen kriskras over een beeldscherm schieten, maakt de lay-out en redactionele benadering van 'Over leven en dood' eigentijds. De bladspiegel van de pagina's vertoont veel overeenkomsten met de pagina's van web magazines of blogs.

De vrolijke kleuren, uitgeknipte gevleugelde hartjes en roosjes op het omslag doen sterk denken aan een poëziealbum. Een typisch meisjesboek lijkt dit te zijn. Blader je wat verder dan zie je al snel dat de keuze van kleuren en illustraties binnen de kaft meer uniseks is, en doet het geheel denken aan een gepimpte schoolagenda. 

Birth of Beauty - ©Judith van Praag

Zou die zoete omslag jongens en jongemannen er niet van weerhouden dit boek op te pakken en in te kijken? Dat zou jammer zijn, want rouw is seksloos, en jongens, én mannen, zoals psycholoog en specialist in rouwverwerking Manu Keirse, en zanger -songwriter Robert Long, en dichter - filosoof Kahlil Gibran worden door Marja Baseler geciteerd.

Voor wie, net als ik, allereerst achterin een boek kijkt, een bibliografie zul je niet vinden, maar wel websites van hulpverleningsorganisaties en adressen van inloophuizen die per provincie zijn aangegeven.

De tip op bladzijde 135, om een 'rondeel' gedicht te schrijven 'dat weergeeft hoe jij je nu voelt', heb ik meteen ter harte genomen. Denkend aan dat meisje van dertien dat ik ooit was schreef ik een rondeel dat me tot tranen toe beroerde.

Het lijkt me goed dit knipselboek bij de hand te hebben, niet alleen om jongeren tot steun te kunnen zijn, maar misschien ook ter herkenning.

Deze tekst by Judith van Praag is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License.

Jonge mensen delen verdriet om verlies van iemand die belangrijk voor ze was in boek over rouw en herinnering

Verder zonder jou
Jongeren over de dood van iemand die ze lief is
door: Daan Westerink
uitgeverij Ten Have
ISBN 978 90 259 6036 0
prijs: EUR 19,90

Spreken is zilver, zwijgen is fout

De verhalen in Verder zonder jou zijn stuk voor stuk hartverscheurend, maar vaak ook hoopgevend. Je hoort ze praten: tieners en twintigers, die op jonge leeftijd hun vader, moeder, broer of zusje verloren. Door ziekte, een noodlottig ongeluk of suïcide. Ze doen hun verhaal, en daar wordt niets aan toegevoegd. Geen "Zo moet je het niet doen", of "Je kunt het beter zus of zo doen", uit de mond van een volwassene.
Wat vooral opvalt, is dat het sekseverschil nauwelijks een rol speelt. De jongens kampen grotendeels met dezelfde moeilijkheden als de meiden.

Als je 'gemis' kent, kun je hulp bieden
De auteur verloor zelf als 14-jarige haar moeder. Dat maakt haar een lotgenote en ervaringsdeskundige. Zij weet wat het is, wanneer er niet mét een tiener maar óver hen gepraat wordt.
Uit de verhalen blijkt dat deze jongeren niet alleen hun verlies gemeen hebben, maar ook dat hun volwassenwording in een stroomversnelling is geraakt.
Het merendeel vertoont een vergroot gevoel van empathie ten opzichte van anderen. Het gemis van adequate hulp, of juist het besef dat ze baat hebben gehad bij goede hulp, lijkt vaak te leiden tot het kiezen van een beroep in de hulpverleningssector. Net zoals dat gebeurd is bij de auteur van dit boek, die nu als intermediair optreedt tussen rouwenden en specialisten.

23 meisjes en 5 jongens
Is het toeval of niet, dat er zoveel minder jongens aan het woord komen in dit boek dan meisjes? Gaan jongens anders om met verlies en verdriet dan meisjes?
Margaret Stroebe, klinisch psychologe aan de Universiteit van Utrecht, merkt in haar voorwoord op dat de bijdragen niet representatief zijn voor alle jongeren. "Zo zijn wellicht diegenen die niet zo'n goede relatie met de overledene hadden, of zij die liever niet over hun verlies willen praten, minder geneigd om aan een boek als dit bij te dragen."
Dat is volgens haar ook het probleem bij veel onderzoek. Stroebes wens is dan ook dat jongeren die zich niet herkennen in dit boek, zich in de toekomst wel aanmelden voor deelname aan onderzoek.

Bambi is een mannetjeshert en roze staat gewoon voor lief
Hopelijk weerhoudt de cover jongens en mannen er niet van dit boek op te pakken. Praten over je verdriet, en rouwen om iemand die je dierbaar is, is niet alleen voor meisjes of watjes. Integendeel. Er is moed voor nodig om aan een boek zoals 'Verder zonder jou', mee te werken. Net zoals er moed voor nodig is om mensen in je omgeving te vertellen hoe het is om een dierbaar persoon te verliezen. En helemaal wanneer er sprake is van zelfdoding.

Boek voor iedereen
Met 'Verder zonder jou' heeft Daan Westerink een boek gemaakt voor lotgenoten, maar eigenlijk is het een boek voor iedereen.
Een tijdje geleden werd op het forum van Ouders Online een discussie gestart over rouwverwerking bij kinderen. Aanvankelijk ging het om kinderen van een overleden schoonzus, maar gaandeweg werden allerlei vormen van verlies besproken.
Sommige ouders van nu hebben zelf op jonge leeftijd hun vader, moeder of andere dierbaren verloren. Geboorte, leven en dood, daar krijgen, of hebben we allemaal mee te maken. Vandaar dat dit boek voor iedereen is.

Tips van jongeren
Bijna alle verhalen in dit boek eindigen met tips voor collega-jongeren, maar ook voor ouders, familieleden, vrienden, leerkrachten, etc. Bij elkaar vormen al die tips een goede leidraad voor iedereen die direct of zijdelings te maken heeft met verlies en verdriet in het leven van een jongere.
Bijvoorbeeld: "Ik ben niet zielig", "Verdriet slijt, maar blijft" en "Luister naar mij", zijn kreten die vaak niet echt gehoord worden.

Tips voor weduwen en weduwnaars
De laatste vertellers die aan het woord komen, zijn jongvolwassenen die een ouder hebben verloren na de tienerleeftijd. Terwijl tieners en zelfs jongere kinderen soms automatisch de rollen omkeren, en voor een rouwende ouder gaan zorgen (zonder daar een probleem in te zien) weten deze jongvolwassenen waar hem de kneep zit, wanneer een dergelijke rolverwisseling te ver gaat.
Het advies voor de overgebleven ouder liegt er niet om. Samengevat komt het erop neer dat de ouder het verdriet wel mag – of zelfs moet – moet tonen, maar het kind niet met dat verdriet moet belasten, en hulp moet zoeken bij iemand anders, om over zijn eigen problemen te praten.

"Blijf een ouder voor mij," is de boodschap.

Spreken is zilver, zwijgen is fout
Daan Westerink heeft alle tips die in het boek ter sprake komen, overzichtelijk bij elkaar gezet in een apart hoofdstuk: 'Spreken is zilver, zwijgen is fout'. Ze mogen gekopieerd en zonder aparte toestemming verspreid worden.
Als er op een school of binnen een werkomgeving nog geen protocol is voor 'omgaan met verlies', dan is deze lijst met Zilveren Tips een uitstekend uitgangspunt om er alsnog aan te beginnen.

Deze boekbespreking verscheen eerder in webmagazine Ouders Online op 28 oktober 2011.


Deze tekst by Judith van Praag is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License.

Vuurwerk is Gevaarlijk - Wapens Dodelijk

Space Needle Fireworks

Op 4 juli, in de Verenigde Staten vaak 'The Fourth' genoemd, wordt Independence Day gevierd ter herinnering aan 4 juli 1776, de dag dat de Amerika's onafhankelijk werden verklaard van het moederland, Engeland.

Een paar dagen voorafgaand aan deze feestdag, die in heel Amerika —en ook daarbuiten door expats— grootscheeps wordt gevierd, wordt door burgers al hier en daar (illegaal) vuurwerk afgeschoten.

Terwijl wij zelf nog wel willen denken dat het sporadisch knallen afkomstig is van de schietbaan waar de politie oefent, een aantal kilometers van ons huis, onze hond geeft onmiddellijk aan dat het om iets veel griezeligers gaat. Ze spits haar oren, legt ze vervolgens in de nek, en sluipt met ontkrulde staart tussen de benen door de kamer, op zoek naar een schuilplaats.

Zaterdagavond laat hoorden we regelmatig geknal, en ik had al een bedje voor Moka onder het bureau gemaakt, vanwaaruit ze me met angstige ogen in de gaten hield. Tijdens het tandenpoetsen hoorde ik schoten, maar mijn man hield het op vuurwerk. Later, nadat we naar bed waren gegaan, werden we alle drie tegelijkertijd wakker door een opeenvolging van sirenes. Dat geluid te horen is niet ongebruikelijk, de brandweer trekt er vaak op uit, zelfs wanneer #911 is gebeld vanwege een hartaanval of een beroerte, of lelijke val staat de brandweer eerder voor de deur dan een ambulance. Maar deze keer hield het wel heel lang aan, een opeenvolging van allerlei sirenes, die van verder leken te komen dan de uit de kazerne vertrekkende brandweerwagen.

Mijn man mompelde iets over brand, of ongeluk, en sliep verder, maar daar de sirenes door raasden van 1:30 - 2:15 uur, bleven de hond en ik alert.

Uiteindelijk ben ik opgestaan, heb een kop thee gemaakt en ben in de woonkamer op de bank gaan zitten met De schapen en de bokken van Kristien Hemmerechts op schoot, en de hond naast me. Nog steeds hoorden we af en toe sirenes.

Nieuwsgierig naar wat er aan de hand kon zijn, en ook wat ongerust, raadpleegde ik de berichtjes op Twitter.

Niemand uit onze buurt had gereageerd, maar de Twitteraar voor het West Seattle blog (wat ik volg omdat we eerder in WS woonden) wist al dat er onraad was, zo'n 16 km van zijn huis.


Volgens hem was het een enorme opkomst van hulptroepen, zijn scanner liet zien dat er alleen al 5 Medic units op uit waren getrokken, en groot aantal politiewagens. Blijkbaar was er was iets heel erg fout gegaan op een eindexamen feest.

Zondagmorgen rond 8.34 uur deed KOMO tv verslag over wat een onduidelijke situatie bleef. We zouden nog tot maandagochtend moeten wachten om in The Seattle Times te lezen dat er vijf mensen gewond waren geraakt en een 21-jarige-vrouw overleden aan de gevolgen van een schotwond in haar onderbuik. Iemand zou in de lucht geschoten hebben, waarna paniek ontstond en anderen gingen schieten.

Het idee dat mensen gewapend naar een eindexamenfeest gaan is toch van de gekke? Wat was er in hemelsnaam gebeurd?

Wordt er in de V.S. sterke drank, of zelfs wijn of bier geschonken dan moeten feestgangers aantonen dat ze de gerechtigde leeftijd hebben bereikt om te mogen drinken. In principe wordt aan iedereen gevraagd een identiteitsbewijs te tonen. Om aan die eis te voldoen, maar ook om ongewenste elementen (lees: gang members) buiten de deur en tuin te houden, had de gastheer (vader van de organisator van het feest) mensen ingehuurd. Die 'bouncers' gingen echter weg voor het feest ten einde kwam. Leden van een 'gang' die eerder toegang geweigerd waren, maar blijkbaar voor het huis rondhingen, zouden gereageerd hebben op het horen van een 'firecracker'. Denkend dat er op ze geschoten werd zouden ze zelf zijn gaan schieten. Dat is het verhaal op het moment.
Ai-ai-ai.
Maandagavond verscheen een goede vriend van het overleden meisje op tv, hij hield zich groot tijdens zijn tirade, maar hield het niet droog. De vader van de jonge vrouw hadden ze nog niet weten te bereiken, die zat op een boot ergens op het water van Puget Sound of misschien wel verder.

Er is een enorme hoeveelheid hulzen(±30) gevonden door de politie, ongeveer zoals je de restanten van vuurwerk vindt de dag na een feest.

Vuurwerk kan mensen verwonden en maakt dieren bang. Vuurwapens zijn dodelijk.

Deze tekst by Judith van Praag is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License.