Doorgeven zonder kinderen - levenswaarden, hoop en liefde

Starlight by Judith van Praag '93

Vandaag is het 21 jaar geleden dat wij ouders werden. Een-en-twintig jaar geleden dat geboorte en dood van ons kindje samen gingen.

Ondertussen is het al weer 10+ jaar geleden dat het stukje getiteld Afscheid over mijn moeders overlijden, en het einde van onze kinderwens door Ouders Online werd gepubliceerd. Daarmee kwam een einde aan de column die ik schreef over verlies en verdriet, en verder gaan.
Verder gaan en doorgeven zonder kinderen daar kwam het voortaan op neer.

In de jaren volgend op ons verlies vonden we steun bij vrienden, lotgenoten en professionele hulpverleners. Sommigen onder de lotgenoten stellen zich ten doel anderen te blijven helpen. Zo kun je bijvoorbeeld een coach vinden die je helpt met het vinden van invulling, letterlijk bij Doorgeven zonder Kinderen.

In 2004 schreef ik mijn eerste stukje (over Shinkichi & Ferdi Tajiri) voor de International Examiner en niet lang daarna werd ik The Arts Writer voor het blad, en schreef ik iedere maand vier stukjes, over kunst, theater, literatuur, en zo nu en dan de Aziatische gemeenschap in Seattle.
Het z.g. International District was waar ik me het meest op mijn plaats voelde, de buurt houdt een beetje het midden tussen het centrum van Haarlem en de Zeedijk/Nieuwmarkt buurt in Amsterdam.

In 2006 besloot ik dat het tijd was me op mijn eigen verhalen te richten. Aanvankelijk was ik voornamelijk gericht op het schrijven van de biografie van mijn vader Jaap van Praag. Allengs kwam ik er achter dat ik heel veel niet wist dat niet meer te achterhalen viel, maar waar ik wel over fantaseerde.  

In november 2010 schreef ik tijdens NaNoWriMo een roman getiteld Forgiveness waarin ik alles kwijt kon waarvan ik dacht, zo zou het wel eens kunnen zijn gebeurd. Sindsdien heb ik nog drie andere NaNo WIPs (works in process) in razend tempo getypt die wachten op vervolmaking. En dan is er ook nog het filmscript dat ik naar aanleiding van de eerste roman heb geschreven.

Wie schrijft, die blijft. Een goede manier om door te geven zonder dat je kinderen hebt. En al heb je die, het is maar de vraag of zij interesse hebben in je verhaal.
Dit is de jaardag van onze ARIANE, ze blijft het lichtje in ons leven, een 'guiding light'. Afscheid betekent ook het begin van iets nieuws. Aan het begin van 2014 had onze dochter volwassen kunnen zijn. Tijd voor haar ouders om naar voren te komen met nog meer muziek, nog meer verhalen. Het gaat uit eindelijk allemaal om doorgeven van levenswaarden, liefde en hoop.

Deze tekst by Judith van Praag is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License.

Jonge mensen delen verdriet om verlies van iemand die belangrijk voor ze was in boek over rouw en herinnering

Verder zonder jou
Jongeren over de dood van iemand die ze lief is
door: Daan Westerink
uitgeverij Ten Have
ISBN 978 90 259 6036 0
prijs: EUR 19,90

Spreken is zilver, zwijgen is fout

De verhalen in Verder zonder jou zijn stuk voor stuk hartverscheurend, maar vaak ook hoopgevend. Je hoort ze praten: tieners en twintigers, die op jonge leeftijd hun vader, moeder, broer of zusje verloren. Door ziekte, een noodlottig ongeluk of suïcide. Ze doen hun verhaal, en daar wordt niets aan toegevoegd. Geen "Zo moet je het niet doen", of "Je kunt het beter zus of zo doen", uit de mond van een volwassene.
Wat vooral opvalt, is dat het sekseverschil nauwelijks een rol speelt. De jongens kampen grotendeels met dezelfde moeilijkheden als de meiden.

Als je 'gemis' kent, kun je hulp bieden
De auteur verloor zelf als 14-jarige haar moeder. Dat maakt haar een lotgenote en ervaringsdeskundige. Zij weet wat het is, wanneer er niet mét een tiener maar óver hen gepraat wordt.
Uit de verhalen blijkt dat deze jongeren niet alleen hun verlies gemeen hebben, maar ook dat hun volwassenwording in een stroomversnelling is geraakt.
Het merendeel vertoont een vergroot gevoel van empathie ten opzichte van anderen. Het gemis van adequate hulp, of juist het besef dat ze baat hebben gehad bij goede hulp, lijkt vaak te leiden tot het kiezen van een beroep in de hulpverleningssector. Net zoals dat gebeurd is bij de auteur van dit boek, die nu als intermediair optreedt tussen rouwenden en specialisten.

23 meisjes en 5 jongens
Is het toeval of niet, dat er zoveel minder jongens aan het woord komen in dit boek dan meisjes? Gaan jongens anders om met verlies en verdriet dan meisjes?
Margaret Stroebe, klinisch psychologe aan de Universiteit van Utrecht, merkt in haar voorwoord op dat de bijdragen niet representatief zijn voor alle jongeren. "Zo zijn wellicht diegenen die niet zo'n goede relatie met de overledene hadden, of zij die liever niet over hun verlies willen praten, minder geneigd om aan een boek als dit bij te dragen."
Dat is volgens haar ook het probleem bij veel onderzoek. Stroebes wens is dan ook dat jongeren die zich niet herkennen in dit boek, zich in de toekomst wel aanmelden voor deelname aan onderzoek.

Bambi is een mannetjeshert en roze staat gewoon voor lief
Hopelijk weerhoudt de cover jongens en mannen er niet van dit boek op te pakken. Praten over je verdriet, en rouwen om iemand die je dierbaar is, is niet alleen voor meisjes of watjes. Integendeel. Er is moed voor nodig om aan een boek zoals 'Verder zonder jou', mee te werken. Net zoals er moed voor nodig is om mensen in je omgeving te vertellen hoe het is om een dierbaar persoon te verliezen. En helemaal wanneer er sprake is van zelfdoding.

Boek voor iedereen
Met 'Verder zonder jou' heeft Daan Westerink een boek gemaakt voor lotgenoten, maar eigenlijk is het een boek voor iedereen.
Een tijdje geleden werd op het forum van Ouders Online een discussie gestart over rouwverwerking bij kinderen. Aanvankelijk ging het om kinderen van een overleden schoonzus, maar gaandeweg werden allerlei vormen van verlies besproken.
Sommige ouders van nu hebben zelf op jonge leeftijd hun vader, moeder of andere dierbaren verloren. Geboorte, leven en dood, daar krijgen, of hebben we allemaal mee te maken. Vandaar dat dit boek voor iedereen is.

Tips van jongeren
Bijna alle verhalen in dit boek eindigen met tips voor collega-jongeren, maar ook voor ouders, familieleden, vrienden, leerkrachten, etc. Bij elkaar vormen al die tips een goede leidraad voor iedereen die direct of zijdelings te maken heeft met verlies en verdriet in het leven van een jongere.
Bijvoorbeeld: "Ik ben niet zielig", "Verdriet slijt, maar blijft" en "Luister naar mij", zijn kreten die vaak niet echt gehoord worden.

Tips voor weduwen en weduwnaars
De laatste vertellers die aan het woord komen, zijn jongvolwassenen die een ouder hebben verloren na de tienerleeftijd. Terwijl tieners en zelfs jongere kinderen soms automatisch de rollen omkeren, en voor een rouwende ouder gaan zorgen (zonder daar een probleem in te zien) weten deze jongvolwassenen waar hem de kneep zit, wanneer een dergelijke rolverwisseling te ver gaat.
Het advies voor de overgebleven ouder liegt er niet om. Samengevat komt het erop neer dat de ouder het verdriet wel mag – of zelfs moet – moet tonen, maar het kind niet met dat verdriet moet belasten, en hulp moet zoeken bij iemand anders, om over zijn eigen problemen te praten.

"Blijf een ouder voor mij," is de boodschap.

Spreken is zilver, zwijgen is fout
Daan Westerink heeft alle tips die in het boek ter sprake komen, overzichtelijk bij elkaar gezet in een apart hoofdstuk: 'Spreken is zilver, zwijgen is fout'. Ze mogen gekopieerd en zonder aparte toestemming verspreid worden.
Als er op een school of binnen een werkomgeving nog geen protocol is voor 'omgaan met verlies', dan is deze lijst met Zilveren Tips een uitstekend uitgangspunt om er alsnog aan te beginnen.

Deze boekbespreking verscheen eerder in webmagazine Ouders Online op 28 oktober 2011.


Deze tekst by Judith van Praag is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License.