Recalcitrant naar de snoge

Het onderstaande schreef ik in reactie op een Facebook stukje door Awraham Meijers, die het maar niets vond dat hij, in de Portugese synagoge in Amsterdam, voor een niet religieuze herdenkingsbijeenkomst voor Kristalnacht, een keppeltje of ander hoofddeksel op moest.

Een paar jaar geleden ging ik met een rubberboot in Utah door een canyon. De schipper, een geoloog, schreeuwde boven het geweld van de wit bruisende golven uit, hij gaf ons een les in "awesomeness" waar ik me helemaal in kon vinden. De natuur, die overweldigende natuur, dat is mijn gebedshuis.
Dat neemt niet weg dat ik bepaalde door mensenhanden gemaakte gebouwen ook als machtig kan ervaren. De muren spreken van geschiedenis, of van hedendaagse ontwikkelingen en technisch vernuft. Daar nemen wij soms graag ons petje voor af. Voor anderen betekent dat juist het petje ophouden. Daar heb ik geen probleem mee.

De vloer naast de aula in de bibliotheek van Rem Koolhaas in Seattle is ontworpen door Ann Hamilton. Een paar honderd 1ste zinnen uit boeken in de wereld collectie van de bibliotheek gegutst in hout. Hamilton had er zorg voor gedragen dat er geen mogelijkheid was om zonder het te weten aan blasfemie te doen. Geen woorden of zinnen op de vloer waar je niet met voeten op mag treden. Dat heet respect voor andermans geloof.

Robert Thurman buddhist en academicus vertelde me voor zijn presentatie in de aula dat er geen Tibetaanse zinnen in de vloer zouden zijn opgenomen, daar het woord, de letters op zich heilig zijn voor Tibetaanse buddhisten. Ik besefte dat dit ook het geval moest zijn voor een aantal andere talen.

Dit heeft niet direct te maken met het dragen van een keppeltje, maar het deed me er wel aan denken.

Ooit ging ik rechtstreeks van het strand naar sjoel, in culottes. Ik hoorde er een oude dame schande van spreken. Terwijl het mij belangrijker leek aanwezig te zijn, dan mijn huid te bedekken, voelde ik me toch beschaamd, en dat gevoel zat me niet lekker.

Jaren geleden ging ik naar de onthulling van een kunstwerk in de tempel van de Sikh gemeenschap nabij Seattle. De Sikhs vonden het niet erg dat vrouwelijke buitenstaanders geen hoofdbedekking droegen, die werden even hartelijk welkom geheten, maar of het nu zo lekker voelt de regels met de voeten te treden? Misschien juist wel, wanneer je tot in je tenen recalcitrant bent ;-)

Deze tekst by Judith van Praag is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License.

Petje af voor Oliver Sacks - Rust zacht.

Chapeau Oliver Sacks voor het delen van al dat wat ons mensen bijzonder maakt, petje af voor het ontsluiten van de bizarre wereld.

Zo'n 30 jaar geleden maakte ik kennis met het werk van Oliver Sacks. Zijn boek The Man Who Mistook His Wife For a Hat was een aanrader. Een man die zijn vrouw aanzag voor een hoed leek me wat vergaand, aan de andere kant, mijn moeder las van alles en nog wat in hetgeen ze om zich heen zag, dus waarom niet.

Het vervolg bestond wat mij betreft eigenlijk uit een televisie serie die ik volgde tijdens verblijf in Nederland terwijl ik de oversteek naar Amerika al voorgoed gemaakt had. Wat me daar het sterkste van bijstaat is Sacks' reportage over een kunstschilder die geen kleur meer kan zien en overgaat op het maken van zwart wit schilderijen. Het deed me denken aan de schilder Armando die zich met zijn zwart wit vlaggen uitsprak over het schuldig landschap, de Tweede Wereldoorlog en de nasleep ervan.

Beide schilders geven treffend bewijs dat je niet in kleur hoeft te denken of te verbeelden, om uitdrukking te geven aan wat je ervaart. Om niet te spreken over de grijs schakeringen, denk maar aan zwart-wit fotografie of film, en hoe het leven werd weergegeven voor 1935 (toen Kodachrome werd geïntroduceerd).

De derde herinnering is aan een avond in de Seattle Central Public Library op 19 oktober, 2007. Vanaf de opening van de door Rem Koolhaas (OMA) en LMN ontworpen bibliotheek heb ik assistentie verleend bij auteurs evenementen in het Microsoft auditorium. Daar de lezingen gratis bij te wonen zijn liep het vanaf het begin storm, en soms liep het zelfs uit de hand. Zoals de keer dat Joan Didion een presentatie gaf over A Year of Magical Thinking. Zeker 600 mensen waren aanwezig in een ruimte die totaal 425 zitplaatsen biedt. Met mijn achtergrond in het theater voelde ik me volkomen thuis in deze, voor een bibliotheek, grote zaal, en al snel zorgde de manager van het Washington Center for the Book, Chris Higashi er voor dat ik aanwezig zou zijn om te assisteren wanneer een menigte werd verwacht.

Tegen de tijd dat Oliver Sacks zijn gewag zou maken had de bibliotheek een andere werkwijze bedacht. Een grote publiekstrekker werd gepland voor een avond waarop de bibliotheek normaal gesproken gesloten zou zijn. Nadat alle bezoekers het gebouw hadden verlaten, stelden degenen die naar de lezing wilden komen zich op in een rij, die vanaf de ingang aan de horizontale Fourth Avenue de hoek om ging, en de heuvel van Spring Street op. De bibliotheek beslaat een blok, met een andere ingang aan de hoger gelegen Fifth Avenue kant van het gebouw, waar in het geval van Sacks, het einde van de rij zo'n beetje terecht kwam.

Daar Chris Higashi het nog druk had met het een en ander, had ze mij gevraagd voor de lift te gaan staan, opdat ik de auteur en zijn gezelschap de weg kon wijzen naar de privé ruimte achter het auditorium waar zij hem zou opwachten mocht ze verlaat zijn. Voor ik het wist kwam Oliver Sacks met twee dames de lift uit. Hij strekte meteen zijn hand uit en schudde die van mij hartelijk. Terwijl ik mezelf voorstelde, hem welkom heette, en vertelde waar Chris Higashi was, strekte ik mijn linker arm met een theatraal gebaar uit in de richting van de privé ruimte, waarbij ik net het hoofd van de niet zo lange Chris miste. Mijn man, en een lid van de Nederlandstalige boekenclub met haar echtgenoot, die gedrieën vooraan in de rij stonden bevestigden later dit gebeuren.

Zijn presentatie was fantastisch. Hierbij een link naar de door de Seattle Public Library gemaakte MP3 Podcast op die bewuste avond. Mocht de link niet werken, probeer dan deze naar de Sacks podcast. Lukt ook dat niet omdat je misschien lid moet zijn van de bibliotheek, dan spijt me dat.

Door het onderzoeken en presenteren van individuen en zelfs hele bevolkingsgroepen die het leven anders beleefden dan de norm, leerde Oliver Sacks ons wat minder zwart-wit te denken.
En in zijn columns voor The New York Times, deelde hij zijn meest persoonlijke bevindingen, legde hij zijn eigen ontwikkeling bloot, en geeft hij op het laatst nog even heel veel meer.

Rust zacht Oliver Sacks, je leeft voort in je werk.

Eulogy in NRC
Interview met Charlie Rose over Robin Williams.
Eulogy in De Groene



Deze tekst by Judith van Praag is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License.

De Rode Draad - Stedelijk Museum en OMA Bibliotheek in Seattle

Het Stedelijk is open!
Vanmorgen zag ik op de Google+ pagina van Het Stedelijk Museum in Amsterdam een foto die Martijn van Nieuwenhuyzen had gemaakt van proostende Rineke Dijkstra en Marlene Dumas tijdens de feestelijke (her)opening van het Stedelijk. Twee vrouwelijke kunstenaars van Neerlands bodem (ook al is Dumas in Zuid Afrika geboren) die wereldwijd grote bekendheid genieten.

Twee maanden geleden gaf ik in Seattle een rondleiding van de bibliotheek van Rem Koolhaas aan belangrijke donateurs van het Hammer Museum in Los Angeles. Onder de gasten bevonden zich Leonard Nimoy and zijn vrouw Susan Bay, oftewel Mr. and Mrs. Spock, zoals het bibliotheek staflid grapte toen ze vroeg of ik die 'tour' voor mijn rekening wilde nemen.

♔ postnl artikel 321161

Susan Bay's eerste vraag aan mij: 'Are you going to the opening of the Stedelijk?' en daarop volgend, 'Do you know Marlene Dumas?'

Pal voor de ingang van de bibliotheek herinnerde ik me een ontmoeting zo'n 30 jaar geleden. Terwijl ik op bezoek was in de werkruimte van Ralph Wingens, produceerde Marlene in sneltreinvaart, op grote stukken papier die ze in het voormalig schoollokaal op de grond had gelegd, een serie bruut neergezette schilderijen in een op het eerste gezicht kinderlijk, na langer kijken van schoonheid ontdaan rauw en misschien juist daarom sophisticated handschrift. De juxtapositie bracht me in verwarring. Ik was onder de indruk. Dertig jaar later (en eerder al) is duidelijk dat Marlene Dumas wist wat ze deed.

"You're the silver version of her gold," zei mevrouw Nimoy. Zij doelde daarmee op ons haar. Maar juist omdat ze de opening van het Stedelijk had genoemd, waar ik niet aanwezig zou zijn, en waarschijnlijk vanwege de Olympisch Spelen die net van start waren gegaan, associeerde ik haar opmerking met het behalen van goud, zilver of brons.

Ondertussen staarde Leonard Nimoy me aan, alsof hij in gedachten een dubbelportret zag. Dat staren zou hij de hele rondleiding blijven doen. Zelfs toen hij me bij het vertrek, zich achteroverbuigend tussen het detectie poortje een krachtige handdruk gaf om me te bedanken, veranderde er niets in zijn gelaatsuidrukking.

"Dead pan, just like Spock," zei mijn man toen ik hem dat vertelde. Een fotograaf met wie ik als 'runner' en productiefotograaf te maken kreeg tijdens de opnames van de 'Antiques Roadshow' in Seattle herinnerde zich een zelfde intentie in de blik van Nimoy, en ook hoe aardig hij was. In een interview met Nimoy las ik dat hij na veertien jaar vijf dagen per week Spock gespeeld te hebben moeite had de rol af te leggen. Het had hem een geduldiger mens gemaakt, want opblazen van woede was er niet bij. Zo worden we uiteindelijk min of meer wat we doen, de schilder, de fotograaf, de acteur, de luisteraar, lezer en de schrijver.

Het zien van die foto vanmorgen deed me aan het bovenstaande denken, in een flits werd heden en verleden met elkaar verbonden.

Of het nu gaat om zilver, goud, of brons, er is een rode draad die de personages in dit verhaal verbindt, en die rode draad staat voor passie.

Wanneer je terugblikt, is de kleur van je passie veranderd, of meer intens geworden?



Deze tekst by Judith van Praag is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License.